Đồng chí Hồ Tùng Mậu - Người chiến sĩ cộng sản kiên trung, nhà lãnh đạo tài năng của Đảng và tấm gương đạo đức cách mạng sáng ngời

Kỷ niệm 130 năm Ngày sinh đồng chí Hồ Tùng Mậu (15/6/1896 - 15/6/2026) là dịp để toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta thành kính tưởng nhớ, tri ân sâu sắc công lao to lớn của một nhà lãnh đạo tiền bối tiêu biểu của Đảng và cách mạng Việt Nam; người chiến sĩ cộng sản kiên trung đã cống hiến trọn đời cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Người con ưu tú của quê hương Nghệ An giàu truyền thống cách mạng
Đồng chí Hồ Tùng Mậu, tên khai sinh là Hồ Bá Cự, sinh ngày 15/6/1896 tại làng Quỳnh Đôi, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An (nay thuộc xã Quỳnh Anh, tỉnh Nghệ An) - vùng đất giàu truyền thống văn hóa, hiếu học, yêu nước và cách mạng.

Hình ảnh: Chân dung đồng chí Hồ Tùng Mậu (Nguồn: Ảnh tư liệu)

Sinh ra trong một gia đình có truyền thống yêu nước, cách mạng, đồng chí sớm hun đúc ý chí đấu tranh giải phóng dân tộc. Ông nội là Phó bảng Hồ Bá Ôn, anh dũng hy sinh khi chỉ huy giữ thành Nam Định năm 1883; thân phụ là Hồ Bá Kiện tham gia phong trào Văn thân chống Pháp và bị thực dân bắt, sát hại. Những mất mát lớn lao của gia đình cùng cảnh nước mất, dân nô lệ đã thôi thúc Hồ Tùng Mậu sớm lựa chọn con đường cứu nước.
Tháng 4/1920, đồng chí ra nước ngoài hoạt động cách mạng. Năm 1923, đồng chí cùng các thanh niên yêu nước thành lập Tâm Tâm xã - tổ chức cách mạng có xu hướng vô sản, đặt nền móng cho việc truyền bá tư tưởng cách mạng mới vào Việt Nam.
Năm 1924, tại Quảng Châu (Trung Quốc), đồng chí Hồ Tùng Mậu được gặp lãnh tụ Hồ Chí Minh (khi đó là Nguyễn Ái Quốc) và được Người trực tiếp đào tạo, giác ngộ theo con đường cách mạng vô sản. Đồng chí trở thành học trò xuất sắc, cộng sự tin cậy của Nguyễn Ái Quốc trong quá trình chuẩn bị về chính trị, tư tưởng và tổ chức cho sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Hình ảnh: Bác Hồ và đồng chí Hồ Tùng Mậu (Ảnh tư liệu)

Người có nhiều đóng góp quan trọng đối với sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam
Trong những năm hoạt động ở Quảng Châu, đồng chí Hồ Tùng Mậu tích cực tham gia tổ chức các lớp huấn luyện chính trị do Nguyễn Ái Quốc trực tiếp giảng dạy; tham gia biên dịch tài liệu, huấn luyện cán bộ, xuất bản Báo Thanh niên và phát triển tổ chức Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên.
Với năng lực tổ chức, tinh thần trách nhiệm và bản lĩnh chính trị vững vàng, đồng chí được giao nhiều trọng trách quan trọng. Tháng 5/1929, tại Đại hội lần thứ nhất Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên, đồng chí được bầu làm Ủy viên chính thức Tổng bộ Hội.
Cuối năm 1929, đồng chí gia nhập An Nam Cộng sản Đảng và tích cực vận động hợp nhất các tổ chức cộng sản. Đầu Xuân năm 1930, tại Hội nghị hợp nhất các tổ chức cộng sản do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc chủ trì tại Hồng Kông, đồng chí Hồ Tùng Mậu là người giúp việc, thư ký phục vụ Hội nghị - hội nghị lịch sử khai sinh Đảng Cộng sản Việt Nam.
Những đóng góp của đồng chí trong quá trình vận động, chuẩn bị và đi tới thống nhất các tổ chức cộng sản thành một chính đảng duy nhất có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, góp phần chấm dứt cuộc khủng hoảng về tổ chức và đường lối lãnh đạo cách mạng Việt Nam.
Người cộng sản kiên trung, bất khuất trong lao tù đế quốc
Năm 1931, khi lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc bị chính quyền Hồng Kông bắt giữ, đồng chí Hồ Tùng Mậu đã tích cực tìm cách cứu giúp Người. Sau đó, đồng chí bị thực dân Pháp bắt tại Thượng Hải và kết án tù chung thân.
Từ năm 1933 đến năm 1941, đồng chí bị giam cầm tại nhiều nhà tù khét tiếng như Hỏa Lò, Kon Tum, Buôn Ma Thuột. Trong lao tù đế quốc, đồng chí luôn giữ vững khí tiết của người cộng sản, biến nhà tù thành trường học cách mạng; tổ chức học tập chính trị, đoàn kết tù nhân, lãnh đạo đấu tranh chống chế độ hà khắc của nhà tù thực dân.

Trải qua hơn 14 năm tù đày gian khổ, đồng chí Hồ Tùng Mậu vẫn giữ trọn niềm tin son sắt vào lý tưởng cách mạng, trở thành trung tâm đoàn kết, là chỗ dựa tinh thần của nhiều chiến sĩ cách mạng bị giam cầm.
Sau khi được trả tự do năm 1941, mặc dù bị quản thúc, đồng chí vẫn tìm mọi cách bắt liên lạc với tổ chức Đảng, tiếp tục hoạt động cách mạng, tham gia chuẩn bị lực lượng cho Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945.
Nhà lãnh đạo tài năng, tận tụy vì nước, vì dân
Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, đồng chí Hồ Tùng Mậu tiếp tục được Đảng và Nhà nước giao nhiều trọng trách quan trọng.
Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược, đồng chí phụ trách Trường Quân chính Nhượng Bạn (Hà Tĩnh), trực tiếp đào tạo nhiều cán bộ quân sự phục vụ kháng chiến.
Tháng 12/1946, đồng chí được giao làm Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến Hành chính Liên khu IV, đồng thời là Ủy viên Thường vụ Liên khu ủy. Trên cương vị lãnh đạo Liên khu IV, đồng chí luôn sâu sát cơ sở, chăm lo xây dựng lực lượng kháng chiến, củng cố hệ thống chính quyền, động viên Nhân dân đoàn kết chống giặc cứu nước.
Ngày 18/12/1949, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký sắc lệnh thành lập Ban Thanh tra Chính phủ và cử đồng chí Hồ Tùng Mậu làm Tổng Thanh tra đầu tiên của Chính phủ.
Trên cương vị này, đồng chí đã thể hiện rõ bản lĩnh của một nhà lãnh đạo công tâm, liêm khiết, kiên quyết đấu tranh chống tham ô, lãng phí, tiêu cực; góp phần xây dựng nền hành chính cách mạng trong sạch, vững mạnh, củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và Chính phủ.
Đồng chí cũng là Hội trưởng đầu tiên của Hội Việt - Hoa hữu nghị, góp phần tăng cường tình đoàn kết quốc tế và quan hệ hữu nghị giữa nhân dân hai nước Việt Nam - Trung Quốc.
Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ II của Đảng năm 1951, đồng chí được bầu làm Ủy viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng.

Hình ảnh: Bác Hồ chụp ảnh cùng một số Ủy viên Trung ương Đảng khóa II tại Chiêm Hóa, Tuyên Quang. Đồng chí Hồ Tùng Mậu đứng thứ tư, từ phải sang (Nguồn: Ảnh tư liệu)

Hình ảnh: Chủ tịch Hồ Chí Minh và đồng chí Hồ Tùng Mậu gặp gỡ các đại biểu tham dự Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ II (3/1951) (Nguồn: Ảnh tư liệu)

Ngày 23/7/1951, trên đường vào Liên khu IV công tác, đồng chí Hồ Tùng Mậu anh dũng hy sinh tại thị trấn Còng, Thanh Hóa sau khi bị máy bay địch tấn công. Chủ tịch Hồ Chí Minh trực tiếp làm Trưởng ban Lễ tang và đọc điếu văn tiễn biệt đồng chí.
Tấm gương đạo đức cách mạng sáng ngời cho các thế hệ noi theo
Cuộc đời hoạt động cách mạng của đồng chí Hồ Tùng Mậu là biểu tượng cao đẹp của lòng trung thành tuyệt đối với Đảng, với Tổ quốc và Nhân dân.
Ở đồng chí hội tụ đầy đủ phẩm chất của người cộng sản chân chính: cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư; sống giản dị, gần dân, yêu thương đồng chí, đồng bào; luôn đặt lợi ích của cách mạng, của Nhân dân lên trên hết.
Dù ở bất cứ cương vị nào, đồng chí cũng luôn tận tụy, sâu sát thực tiễn, lắng nghe tâm tư, nguyện vọng của cán bộ và Nhân dân; nghiêm khắc với bản thân, công tâm trong công việc, mẫu mực trong lối sống.
Với 55 năm tuổi đời, hơn 30 năm hoạt động cách mạng liên tục, đồng chí Hồ Tùng Mậu đã cống hiến trọn vẹn trí tuệ, sức lực và cuộc đời cho sự nghiệp vẻ vang của Đảng và dân tộc. Đồng chí được Đảng, Nhà nước trao tặng Huân chương Sao vàng, Huân chương Hồ Chí Minh cùng nhiều phần thưởng cao quý khác.
Kỷ niệm 130 năm Ngày sinh đồng chí Hồ Tùng Mậu là dịp để cán bộ, đảng viên và Nhân dân ôn lại cuộc đời, sự nghiệp và những cống hiến to lớn của đồng chí đối với cách mạng Việt Nam; qua đó tiếp tục giáo dục truyền thống yêu nước, lý tưởng cách mạng, bồi đắp niềm tin và khát vọng cống hiến cho các thế hệ hôm nay và mai sau.
Tấm gương đạo đức cách mạng, tinh thần tận trung với nước, tận hiếu với dân và ý chí kiên cường của đồng chí Hồ Tùng Mậu mãi mãi là nguồn cổ vũ to lớn để toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta tiếp tục đoàn kết, nỗ lực phấn đấu xây dựng đất nước Việt Nam ngày càng giàu mạnh, văn minh và hạnh phúc trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc.